Organik Domates Tohumu

Organik Domates Tohumu

Organik domates tohumu, günümüzde hem küçük bahçe sahiplerinin hem de profesyonel üreticilerin giderek daha fazla ilgi gösterdiği bir ürünün yetiştirilmesi için en temel başlangıç noktasıdır. Aslında organik domatese olan ilginin nedeni yalnızca basit bir sağlıklı ve organik beslenme trendi değil; insanların yediklerini nereden, nasıl ve ne ile büyüttüklerini gerçekten sorgulamaya başlaması diyebiliriz. Sentetik gübre görmemiş, sentetik pestisit ile kirlenmemiş bir toprakta yetişen organik domates çok bariz bir şekilde lezzet ve aroma bakımından cezbedici olduğundan bir kez bu organik domateslerin tadına bakan geri dönüp bir daha diğer domateslerden tüketmek istemiyor.

Organik domates tohumları, genetik yapısına dokunulmamış, çeşitliliği korunmuş ve üretim sürecinde kimyasal işlem görmemiş tohumlardır. Bu tohumlar; sertifikalı organik üretim alanlarında, belirlenen standartlara göre elde edilir. Dolayısıyla başlangıç noktanız sağlıklıysa, yetiştirdiğiniz bitkinin de sağlıklı olma ihtimali ciddi ölçüde artar. Tabii yalnızca tohumun organik olması her şeyi çözmez; toprak hazırlığından sulamaya kadar pek çok etken devreye girer.

Bu sayfada organik domates tohumunu tüm yönleriyle ele alıyor olacağız. Ekim zamanından tutun da toprak isteğine, sulama yöntemlerinden hastalık yönetimine kadar elden geldiğince tecrübelerimizi yansıtan pratik ve somut bilgilere yer vermeye çalışacağız. Fazla teknik jargon kullanmadan, teorik değil daha çok  yıllarca sahadaki gözlem ve tecrübelerimizden damıtılmış bilgileri sizlerle paylaşarak faydalı olmaya gayret edeceğiz.

Organik Domates Nedir, Neden Tercih Edilir?

Organik domates kavramı, yalnızca "ilaçsız yetiştirilmiş domates" anlamına gelmiyor. Daha geniş bir çerçevesi var bu işin. Organik üretimde toprak canlılığının korunması esas alınır; biyolojik çeşitlilik olabildiğince desteklenir, kimyasal ve sentetik girdiler kullanılmaz ve tohumdan hasada kadar her aşama organik yetiştiricilik standartlarına uygunluk bakımından belgelenebilir bir şekilde takip zincirine dahil edilir.

Peki neden organik domates tohumu bu kadar çok  talep ediliyor? Müşteri geri bildirimlerine baktığımızda  iki temel gerekçe öne çıkıyor; birincisi sağlıklı beslenme kaygısı, diğeri ise lezzet ve aroma beklentisi. Geleneksel domates tohumu ile yetiştirilen domateslerin büyük bölümü, tarlada hızlı ve tek tip büyüme için optimize edilmiş durumdadır ki bu çoğu zaman domatesin aromasına mal oluyor çünkü domates olsun başka sebzeler olsun hızlı büyüdüğünde çoğunlukla yeteri kadar olgunlaşamıyor ve lezzeti daha az oluyor.

Organik domates çeşitleri ise genellikle daha yavaş olgunlaşma ve hatta iyice olgunlaştığından emin olmadan hasat edilmemektedir. Bundan dolayı şeker ve asit dengesi daha farklı gelişir; ki bu da bu domateslerin karakterini belirgin hale getirmektedir. İyi bir domateste tatlılık kadar biraz da ekşilik olması gerekir ki bu domatese kendine has mayhoş ve dengeli bir aroma kazandırır. Bu tatlı - ekşi dengesi ise, ancak doğal ve organik büyüme koşullarında kendiliğinden oluşabilmektedir. Sertifikalı organik domates tohumlarıyla yetiştirilen bir domateste işte bu tatlı-ekşi dengesiyle oluşan aroma kendini daha bir belli eder bu yüzden bir defa gerçek organik domatesin tadına bakan her zaman bu domatesin tadını aramaktadır.

Organik Domates Tohumu Ne Zaman Ekilir?

Ekim zamanı meselesi, çoğu zaman göz ardı edilen ama işin temelinde yer alan en kritik ayrıntılardan biridir diyebiliriz. Organik tohum ile domates yetiştirmek isteyenler için en yaygın hatalardan biri, tohumu doğrudan tarlaya çok erken ya da çok geç atmaktır. İklim koşullarına göre bu hesap değişmekle birlikte genel bir çerçeve çizmek mümkündür.

-Ülkemizde organik domates tohumları genellikle iki yöntemle ekilir; tohumdan fide yetiştirilmesi ve doğrudan tarlaya tohum ekimi. Fide yetiştirme yolu tercih edildiğinde, tohumlar son don tarihinden yaklaşık 6-8 hafta önce kapalı ortamda çimlendirilmeye başlanır. 

Bölgelere göre tohum ekim takvimi genelde şöyledir;

Ege ve Akdeniz kıyı bölgelerinde Ocak sonu ile Şubat başı fide yetiştirme amaçlı organik domates tohumu ekimi için en uygun zaman aralığıdır.

İç Anadolu'da karasal iklim nedeniyle soğukların bitmeye başladığı Mart ayının ortası ile Nisan başının beklenmesi fide yetiştirme amaçlı tohum ekimi için çok daha gerçekçi bir takvim olur. Fide dikimi için Haziran ortası ile Temmuz başı beklenerek toprak sıcaklığının biraz yükselmesi ve don riskinin tamamen ortadan kalkması beklenmelidir.

Karadeniz'in kıyı kesimlerinde ise yine fide yetiştirme amaçlı tohum ekiminde  Şubat-Mart arası tercih edilebilir, don riski tamamen geçtikten sonra Nisan sonu - Mayıs ortası gibi açık alana fide dikimi yapılır.

Dağlık alanlarda ve yüksek rakımlı bölgelerde don riski geçtikten sonra ve en azından Nisan sonu ile Mayıs ortalarına kadarki 2- 3 haftalık zaman diliminde fide dikimi daha güvenli olacaktır.

Şunu da hatırlatalım, tohumun çimlenmesi için toprak sıcaklığının en azından 18-20°C olması gerekmektedir. Bu eşiğin altında çimlenme ya hiç gerçekleşmez ya da çok yavaş ilerler ve de fideler cılız kalabilir. Dolayısıyla hava sıcaklığına değil de toprak sıcaklığına bakılması daha mantıklıdır; zira bu iki değer özellikle ilkbaharda birbirinden ciddi ölçüde farklı olabilmektedir.

Organik Domates Fide Yetiştirme ve Fide Dikimi Nasıl Yapılır?

Fide yetiştirme aşaması, organik domates tarımının belki de en hassas dönemidir. Çünkü bu dönemde yapılan hatalar, fideler açık tarlaya dikildiğinde büyük problemlere yol açabilmektedir. 

Öncelikle organik domates tohumları torf veya organik karışım içeren viyollere ya da küçük fide yetiştirme saksılarına ekilir. Tohumların ekim derinliği yaklaşık 0,5-1 cm kadar olması yeterlidir; derine ekerseniz tohumlarınız geç çıkabilir.

Tohum ekilmiş viyoller 25-28°C sıcaklıkta ve nemli bir ortamda bekletilir. Çimlenme genellikle 7-14 gün içinde gerçekleşmektedir. Çimlenme başladıktan sonra yani yeşil yapraklar ve gövde oluşmaya başladığında ışık gereksinimi giderek artar; bu nedenle fidelerin üzeri örtülü ise açarak doğrudan güneş ışığı alan bir alana ya da yapay aydınlatma altına alınması şarttır. Saha gözlemlerimize göre yetersiz ışık alan fidelerde sap inceliği ve renk solgunluğu yaşanıyor ve fideler tarlaya dikildikten sonra uzun bir süre toparlanamıyor, ürün verimi düşüyor ve de hastalıklara karşı daha savunmasız hale geliyor.

Tohum ekiminden itibaren fidelerin tarlaya dikime hazır olduğu aşamaya gelene kadar genellikle 4-6 gerçek yaprak oluşturmasını beklemek gerekir. Dikimden önce sertleştirme uygulaması yani fidelerin birkaç gün boyunca giderek artan sürelerde dış ortam koşullarına maruz bırakılarak alıştırılması işlemi yapılmalıdır. Sertleştirme, ani ortam değişikliğine karşı bitkiyi hazırlar güçlü ve sağlıklı olmasına yardımcı olur. 

Organik domates dikiminde sıra arası genellikle 60-80 cm, bitki arası ise 40-60 cm olarak bırakılır; fakat bu değerler çeşide ve toprak özelliklerine göre az buçuk değişebilir.

Bir diğer önerilen nokta ise fide dikiminin mümkün olduğunca öğleden sonraları yapılması ya da Güneşin doğrudan dikmediği bulutlu günlerin seçilmesidir. Tam güneşin tepede olduğu zamanlarda yapılan dikimlerde fidelerin ilk günlerde ciddi stres yaşadığı sıkça gözlemlediğimiz ve köklerin tutmasını geciktiren bir durumdur.

Organik Domates Ülkemizin Hangi Bölgelerinde Yetiştirilebilir?

Ülkemiz coğrafyası organik domates yetiştiriciliği için son derece elverişli olan farklı iklim ve toprak yapısına sahiptir. Kuzeyde ılıman ve yağışlı Karadeniz kıyıları, batıda kuru-yarı kurak Ege ovaları, güneyde sıcak Akdeniz havzası ve ortada karasal ikliminin hüküm sürdüğü geniş düzlükler.. Aslında bu bölgelerin tamamında organik domates yetiştiriciliği yapılabilmektedir.

Ege Bölgesi, özellikle İzmir çevresi ve Aydın ilçeleri, organik domateste uzun ve köklü bir üretim geleneğine sahip olduğu bilinen yerlerin başında gelir. Bu bölgede organik köy domatesi tohumu denildiğinde akla gelen çeşitler; dolgun, hafif çatlak görünüşlü, yoğun aromaya sahip yerli tiplerdir. Kuşadası ve Selçuk havalisinde üreticilerin yerli çeşitlere sahip çıkması, o bölgenin pazarında bilinen önemli bir detaydır.

Akdeniz Bölgesi'nde ise Antalya merkezli seracılık çok güçlüdür. Öte yandan açık alan organik domates üretimi de Mersin ve Adana'nın iç kesimlerinde giderek yaygınlaşmaktadır. Bursa ovaları da verimli alüviyal toprakları sayesinde organik domates yetiştirmek için elverişlidir.

Karadeniz kıyı şeridinde de organik domatesin popülerliği giderek artıyor denebilir. Çarşamba ve Bafra ovaları bu anlamda öne çıkan tarım sahaları olup; yüksek nemli hava şartları bazı hastalıklara karşı dikkatli olmayı gerektirse de uygun çeşit seçimi ile kolayca bu sorunun üstesinden gelinebilmektedir. İç Anadolu'nun bazı kesimlerinde ise kısa büyüme sezonu nedeniyle erkenci organik domates çeşitleri daha çok tercih edilmektedir.

Organik Domatesin Toprak İstekleri Nelerdir?

Toprak meselesi, organik domates yetiştiriciliğinin odak noktalarından biridir. Sentetik gübreyle beslenemeyen bir bitkinin ihtiyacı olan tüm besin maddesini toprağın doğal yapısından ve organik girdilerden karşılaması beklenecektir. Dolayısıyla başlangıçta toprağın durumu doğru okunmadan yapılacak her şey eksik kalacaktır.

Domates, kumlu-tınlı ya da tınlı toprakları sever. Ağır killi topraklarda su tutulumu gereğinden fazla olur ki; bu  durum kök bölgesinde anaerobik koşullar oluşturarak kök çürüklüğü dediğimiz probleme neden olabilmektedir. Hafif bünyeli topraklarda ise organik madde takviyesi yapılmadan bitki ihtiyacı olan besin maddelerini yeteri kadar alamayabilir.

Organik domates yetiştirmek için toprağın pH değeri ortalama 6,0-6,8 arasında ideal oluo bu aralık dışında kalan topraklarda bazı mikro besin elementleri bitki tarafından yeterince iyi alınamaz ve bitki görünürde besin aldığı halde aslında ihtiyacı olan besinlerden tam olarak yararlanamaz. 

Yeri gelmişken şunu da belirtmekte fayda var; organik üretimde toprağın kireçlenmesi ile pH değerinin değiştirilmesi mümkündür; ancak asidik topraklarda kükürt uygulaması da tercih edilebilmektedir.

Organik madde içeriği en az %2-3 düzeyinde olmalıdır (ülkemizin farklı bölgelerindeki bir çok toprak yapısı ne yazık ki bu değerin altında kalmaktadır). Yeşil gübre, kompost veya yanmış ahır gübresi uygulamaları bu oranı yukarılara taşımaktadır. Çünkü yüksek organik madde, hem su tutma kapasitesini artırır hem de toprak mikrobiyolojisini canlandırır ki bu da bitkinin besin alımını kolaylaştırır.

Organik Domateste Sulama ve Gübreleme

Sulama yönetimi, organik domates tarımında kritik noktaların başında gelir. Fazla su, kök çürüklüğünü tetikler; az su ise meyvenin çatlamasına ve ürün kalitesinin düşmesine neden olur. Herkes "düzenli sula" der ama pratikte gördüğümüz şu: Sulama düzeni toprak tipine ve mevsime göre ciddi biçimde farklılık gösterir; tek bir standart uygulamak çoğunlukla hata üretir.

Damla sulama, organik domates yetiştiriciliğinde en çok tavsiye edilen yöntemdir. Bunun temel nedeni, yaprağa su değdirmemesi ve böylece mantar hastalıklarının yayılma ortamını ortadan kaldırmasıdır. Ayrıca su tasarrufu açısından yüzey sulamaya kıyasla %40-50 daha verimlidir. Bu sayı küçük gibi görünse de kurak dönemde ciddi bir fark yaratır.

Gübreleme tarafında organik domates üreticisinin elinde çeşitli seçenekler vardır:

• Kompost: Genel amaçlı toprak düzenleyici olarak dikimden önce ve sezon içinde uygulanır; toprak yapısını düzeltir.

• Yanmış ahır gübresi: Azot, fosfor ve potasyum dengesi iyi olduğunda domates için oldukça uygun bir girdidir.

• Solucan gübresi (vermikompost): Küçük alanlarda son derece etkilidir; bitki tarafından alımı hızlıdır.

• Deniz yosunu özü: İz elementler ve büyüme düzenleyiciler açısından zengindir; özellikle çiçeklenme döneminde etkisini gösterir.

• Kemik unu: Fosfor kaynağı olarak kök gelişimini destekler; özellikle dikimde toprağa karıştırılır.

Gübreleme zamanlaması da en az içerik kadar önemlidir. Meyve tutum döneminde potasyum ağırlıklı beslenme tercih edilir; bu, meyvenin rengini ve lezzetini belirgin biçimde etkiler.

Organik Domateste Bitki Bakımı Nasıl Yapılmalıdır?

Domates bitkisi, bakımsız ve kendi başına bırakıldığında enerjisini meyveden çok vegetatif büyümeye harcar. Bu yüzden bitki bakımı, sadece şekil olsun diye değil, ürün verimliliği ve kalitesi için yapılan bir uygulamadır.

Koltuk alma, domates bakımının en temel uygulamasıdır. Ana gövde ile yan dallar arasında çıkan filizler (koltuk sürgünleri), küçükken parmakla koparılır. Bu sürgünler bitkinin besin enerjisini böler ve meyve kalitesini düşürür. Her ne kadar bazı üreticiler koltuk almayı gereksiz bir işlem olarak görse de tecrübelerimiz koltuk alma uygulamasının verimi ve ürün kalitesini artırdığını doğrulamaktadır.

İndeterminate (sınırsız büyüyen) çeşitlerde zaten budama ve destek kullanımı gerekli uygulamalardır. Bitki 1,5-2 metreye kadar uzayabilir; bu nedenle başlangıçtan itibaren kazık veya tel sistemi ile mutlaka desteklenmelidir ki yere yatma,dal kırılması vb durumlar oluşmasın. Determinate çeşitler ise belirli bir boyda duran ve oturak domates olarak bilinen, daha az bakım gerektiren tiplerdir. Özellikle küçük bahçeler ve saksı yetiştiriciliği için determinate oturak organik domates çeşitleri daha pratik bir tercih olarak değerlendirilebilir.

Yaprak alma uygulaması da organik domates bakımının önemli bir kısmını oluşturur. Alt yapraklar, toprak yüzeyine temas ettiğinde hastalık taşıyan partiküllerin yaprağa sıçramasına neden olabilir. Dolayısıyla bitki boyunu aldıkça alt yapraklar budanır ve temiz tutulur. Bu küçük müdahale bile emin olun hastalık baskısını ciddi ölçüde azaltmaya fazlasıyla yeter.

Organik Domates Tarımında Hastalık ve Zararlı Mücadelesi

Hastalık ve zararlı mücadelesi, organik domates üreticilerinin en çok zorlandığı konuların başında gelmektedir.Zira organik üretimin gereği olarak sentetik kimyasal ilaçlar kullanılamadığı için hastalık ve zararlı mücadelesi daha fazla tecrübe ve bilgi gerektirmektedir. Önlem almak, tedavi etmekten her zaman daha kolay ve daha ucuzdur; dolayısıyla bu ilke özellikle organik domates tarımında neredeyse bir standart haline gelmiştir.

Her domates yetiştiricisi sulama sonrası hastalıkların arttığını söylemektedir. Hastalığın asıl tetikleyicisi aslında sulama değil, yaprak üzerinde kalan nemdir. Damla sulama ile yaprakların ıslak kalması  önlendiğinde mantar hastalıklarının görülme sıklığı belirgin biçimde azalacaktır. Bundan dolayı doğru sulama yönteminin seçimi ve doğru uygulanması, hastalık mücadelesinin de bir parçasıdır.

Biyolojik mücadelede faydalı böceklerin korunması kritik bir konudur. Marygold (kadife çiçeği), domates sıraları arasına ekildiğinde nematod ve bazı zararlılara karşı doğal bir bariyer oluşturur ve herhangi bir ilaçlama yapılmaksızın doğal yöntemlerle zararlılar engellenmiş olur. Bu sistemi geçen sezon Ege'de birkaç üreticiyle birlikte biz de takip ettik; zararlı baskısının gözle görülür biçimde azaldığını yaptığımız gözlem ve testlerle doğruladık.

Organik Domates Tohumları Hibrit F1 Özellikte Olabilir mi?

Organik tarımın temel felsefesi gereği, F1 hibrit tohum kavramı ile organik domates yetiştiriciliği birbiri ile örtüşmeyen kavramlardır.

F1 hibrit domatesler, belli üstün özellikler için farklı iki ebeveyn hattın kontrollü çaprazlanmasıyla elde edilmekte olup birinci nesilde iyi randıman verip ikinci nesilde aynı özellikleri koruyamaz. Bu yüzden hibrit özellikteki tohumlardan bir sonraki yıl için tohum saklasanız bile aynı kalitede ürün alamazsınız. Geleneksel ve atalık tohumlarda ise böyle bir durum söz konusu değildir, tohum saklayabilir ve aynı tohumu sürdürebilirsiniz.

Organik sebze yetiştiriciliğinde sürdürülebilir tarım uygulamalarına öncelik vermek önemli bir değerdir. Bu nedenle klasik tohum ıslahı yöntemleri dışında hibrit tohumlarla organik domates yetiştirilmesi bu işin doğasına ve temel mantığına aykırıdır.

Dolayısıyla da organik tohum anlayışı; açık tozlaşmalı, geleneksel ya da sabit hatlı çeşitleri içerir. Çünkü bu tohumlar, üreticinin kendi tohumunu alıp bir sonraki sezon kullanmasına olanak tanıması ile bilinir. Bu anlamda "geleneksel domates tohumu" ve "köy domatesi tohumu" gibi ifadeler, organik üretim kültürünün özüne daha uygundur diyebiliriz.

Organik Domates Tohumu Fiyatları

Organik domates tohumu fiyatları, en çok merak edilen konuların başında gelmektedir. Fiyatlar tohum markasına, üretici firmaya, organik domatesin çeşidine ve pakette yer alan tohum miktarına göre değişebilmektedir. Genel olarak şunu söylemek mümkün; organik domates tohumları, standart hibrit tohumlara kıyasla genelde çok daha yüksek fiyatlarla satılmaktadır. Bu farkın temel nedeni, organik tohum üretim sürecinin çok daha titiz ve maliyetli olmasıdır. 

Sertifikasyon süreçleri, kontrollü yetiştirme koşulları ve izlenebilirlik gereksinimleri bu maliyetin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Bununla birlikte kendi tohumunuzu ayırabildiğiniz için bu maliyete sonraki yıllarda katlanmak durumunda değilsiniz. 

Hangi organik domates çeşidinin bölgenize ve üretim amacınıza uygun olduğu konusunda yardım almak isteyenler için müşteri hizmetlerimizden destek alabilirsiniz. Doğru tohum seçimi, iyi bir hasatın ilk adımıdır; bu yüzden bu adımı aceleye getirmemekte fayda var.