Soğan Tohumu

Soğan Tohumu

Soğan tohumu; minicik, pürüzlü, simsiyah renge sahip köşeli yapısıyla bilinen ve içinde büyük bir bereket barındıran sebze tohumudur. Bu tohum, toprağa düştüğü andan itibaren dipten güçlü bir saçak kök sistemi örerek mutfaklarımızda birçok yemeğin temelini oluşturan soğana dönüşür. Hem ticari amaçla geniş tarlalarda büyük üretimlerde hem de ev balkonlarında küçük saksılarda soğan yetiştirmenin keyfi bambaşkadır. Ancak doğru çeşit seçimi ve doğru ekim zamanını yakalamak, sürecin başarısı için en kritik adımdır.

Peki, üreticiler neden hazır arpacık soğan ya da fide satın almak yerine kendi tohumlarını ekmek istiyor? İlk bakışta hazır yumru dikmek göze daha kolay ve pratik bir yol gibi görünse de tohumdan yetiştirilen soğanların kök yapısı toprağa çok daha sıkı tutunur. Bu durum bitkiyi zararlı etkenlere ve hastalıklara karşı korurken, depolama ömrünü de çok uzatarak birinci sınıf mahsuller elde etmenize imkan verir. 

Üstelik girdi maliyetleri açısından bakıldığında, tohum maliyetinin hazır set ve fidelere oranla çok daha düşük kalması üreticilere büyük avantaj kazandırır. Bu sayede düşük bütçelerle dahi tarla ve saksılarda bol ürün hasat etmenin çok daha akıllıca olduğunu söyleyebiliriz.

Soğan Tohumunda Toprak Hazırlığı ve Gübreleme 

Soğan tohumlarının toprak altında sağlıklı şekilde uyanıp iri yumrular oluşturabilmesi için iyi hazırlanmış bir zemin hazırlanması gerekir. Soğan, yapısı gereği geçirgenliği yüksek olan besin elementleri bakımından zengin olan toprakları sever. Üretim aşamasında edindiğimiz en net tecrübelerden biri; su tutma kapasitesi çok yüksek olan killi ve ağır toprakların soğan yetiştiriciliği için hiç uygun olmamasıdır. Bu tarz killi zeminler köklerin nefes almasını engeller ve çürütür. Aynı zamanda soğan yumrusunun şeklini bozarak pazardaki değerini düşürür.

Bitkinin topraktaki besinleri rahatça çekebilmesi için toprak pH derecesinin 6,0-6,8 aralığında, yani hafif asidik-nötr seviyede tutulması şarttır. Eğer arazinizde asitlik oranı yüksekse kireçleme yapmalı, tam tersi alkali bir durum varsa kükürt uygulamasıyla dengeyi bulmalısınız. Ekime başlamadan önce toprağı en az 20-25 cm derinliğinde işlemek, toprağın havalanmasını sağlarken o minik kömür karası tohumların zeminle temasını artırır.

Soğan Tohumu Ekerken Gübreleme ve Besleme Nasıl Yapılmalıdır?

• Ekim öncesinde dekar başına 2-3 ton iyi yanmış çiftlik gübresi uygulamak, toprağın organik madde miktarını artırır. Aynı zamanda su ve hava dengesini de çok iyi seviyede düzenler. 

• Bitkinin güçlü kök sistemine sahip olması ve sağlıklı yumru oluşumu için dekara 15-20 kg fosfor ile 10-15 kg saf potasyum hazırlanarak ekimden önce toprağa iyice karıştırılmalıdır.

• Bitkinin gelişimini doğrudan etkileyen azotlu gübrelerin tümü tek seferde verilmemelidir. Soğanların boy atmaya başladığı büyüme dönemlerinde ise parça parça verilmelidir. 

• Balkonda soğan yetiştirirken de hazır saksı toprağının içine bir miktar perlit veya nehir kumu karıştırmak drenajı anında artırır ve köklerin boğulmasını önler.

Soğan Tohumu Ne Zaman Ekilir?

Soğan tohumu ekimi, yetiştireceğiniz bölgenin iklim şartlarına ve tercih ettiğiniz soğanın gün uzunluğu çeşidine göre ciddi değişiklikler gösterir. Ülkemizde soğan ekimi genellikle sonbahar ve ilkbahar olarak iki ana dönemde gerçekleştirilir. Sahil şeritlerimizde, yani kışları ılıman geçen Ege ve Akdeniz bölgelerinde sonbahar ekimi Eylül ve Kasım ayları arasında yapılmaktadır. Don riskinin uzun sürdüğü İç Anadolu, Doğu Anadolu ve Marmara’nın iç kesimlerinde ilkbahar ekimi için Şubat ve Mart ayları tercih edilir. 

Kendi tecrübelerimize dayanarak sonbahar ekiminde üreticilerin yapmış olduğu en büyük hatanın tohumları toprağa çok erken bırakmak olduğunu gördük. Eğer toprak sıcakken ekim yaparsanız, bitki kış gelmeden önce büyür ve soğuk havayla karşılaştığı an soğuklama sürecini erkenden tamamlar. Bunun sonucunda ise bahar aylarında soğanlarınız yumru oluşturmak yerine hızla çiçek sapı çıkartır. Bu durum sapa kalkma olarak bilinir ancak hasat kalitesini ciddi anlamda düşürür. Bu riskin önüne geçmek için acele edilmemeli; toprak ve hava sıcaklığının 10–15°C aralığında olmasını beklemek işinizi garantiye alır.

Üretim bölgesinde çiftçilerle yaptığımız görüşmelerde, taze yeşil soğan üretimi ile arpacık soğan yetiştiriciliği için bu takvimin zaman zaman esneyebildiğini öğrendik. Örneğin; doğrudan pazara sunulacak kışlık kuru soğan elde etmek istiyorsanız, tohum ekimini geciktirmeden ilkbaharın ilk haftalarında yapmanız gayet uygundur. 

Evinizin balkonunda veya küçük bahçesinde saksıda soğan yetiştirmek isteyen üreticiler için bu zaman daha esnek tutulabilir. İç mekanlar korunaklı yapıya sahip olduğu için Şubat ayı başından itibaren tohumları saksılara ekebilirsiniz. Böylece bahar aylarında soğanları toplayarak sofralarınızda taptaze ve tamamen organik şekilde tüketebilirsiniz.

Soğan Tohumu Nasıl Ekilir ?

Soğan tohumunu toprakla buluştururken uygulayabileceğiniz iki yöntem bulunur. İlki doğrudan tarla ve bahçelere ekim yapmak, ikincisi ise önce fide yetiştirip ardından esas yerine şaşırtmaktır. Tarlalarda iş yükünü azaltmak için çoğunlukla doğrudan ekim yöntemi tercih edilir. Ev ve balkon üreticileri için ise fide yönteminin çok daha avantajlı bir seçenek olduğunu söyleyebiliriz.

Fide yetiştiriciliği yaparken minik soğan tohumları, içi kaliteli fide harcı ile doldurulmuş tohum kaplarına veya saksılara 0,5-1 cm derinliğinde ekilmelidir. Tohumların kabuğunu çatlatıp uyanabilmesi için ortam sıcaklığının 18–22°C civarında tutulmasına özen gösterilmelidir. Tohumların fide verip kalıcı yerlerine dikim aşamasına geçmesi genellikle 8-10 haftalık bir süreci kapsar. Fideler bir kurşun kalem kalınlığına ulaştığında ise toprağa aktarma, yani şaşırtma işlemi yapılır. 

Doğrudan Tarlaya Ekim Nasıl Yapılır?

Büyük alanlarda hatlar halinde ekim yapılacaksa, soğan yumrularının birbirini sıkıştırmadan rahatça büyüyebilmesi için bitki mesafelerinin doğru ayarlanması önemlidir. Tarlada sıra arası mesafenin 25-30 cm, sıra üzerindeki tohumların kendi mesafesinin ise 8-10 cm olarak ayarlanması bitkiye güzel bir yaşam alanı verir. 

Soğanlar ekildikten sonra yatağın üzerini ince bir tabakayla kapatıp yüzeyi hafifçe bastırmak, tohum ve toprak temasını güçlendirerek çimlenme sürecini hızlandırır. Hemen sonrasında verilecek ilk can suyunda ise çok dikkatli olunması gerekir. Tohumlar sert su darbeleri alırsa zarar görebilir o nedenle yerinden oynatılmamalıdır. Tarlalarda damlama sistemiyle, küçük bahçelerde ise süzekli kovalar yardımıyla toprağı çok bocalamadan, nazikçe su vermek sürecin sağlığı açısından çok önemlidir. 

Soğan Tohumu Ekim Derinliği

Soğan tohumlarını toprağa ekerken ekim derinliğinin en ideal seviyesi 1-1,5 cm aralığı olup bu seviyeyi geçmemeye özen gösterilmelidir. Eğer tohumları toprağın daha derinine bırakırsanız filizlerin toprak yüzeyinde kendini göstermesi epey gecikir, hatta o minik tohumlar toprak altında nefes alamayıp tamamen çürüyebilir. O nedenle ekim derinliğine dikkat edilmesi ile bitki hem hiç fire vermeden çıkış yapar hem de çimlenme sürecini tam zamanında gerçekleştirir.

Soğan Tohumu Dekara Ne Kadar Atılır?

Üreticilerin en çok merak ettiği , üretimin karlılığını ve bitkilerin sıklığını belirleyen soru şudur; Bir dekar arazi için ne kadar tohuma ihtiyacım var? Dekara atılacak tohum miktarı; seçmiş olduğunuz soğanın çeşidine, tarlanın zeminine ve en önemlisi de uygulanacak ekim yöntemine göre değişmektedir. 

Doğrudan tarlaya mibzerlerle ekim yapacaksanız dekar başına 400-600 gram tohum atılması önerilir. Ancak üretimi önce viyollerde veya fidelikte başlatıp ardından şaşırtma işlemi yapacaksanız, bu miktar dekarda 150-250 grama kadar düşebilmektedir. Tabii fide yönteminde tohumlar kontrollü bir ortamda çimlendiği için fire oranı neredeyse sıfıra yakındır. Bu durum tohum maliyetinde de size avantaj kazandırır; %50’den fazla tasarruf ettirir.

Kendi yaptığımız çalışmalarda çimlenme testlerinde, sertifikalı ve kaliteli soğan tohumlarının doğru koşullar sağlandığında %80–90 arasında bir başarıya ulaştığını gördük. Tarlalarda soğan üretimi yapılırken sıklıkla karşılaştığımız hatalardan biri, tohumun ucuz olduğu düşünülerek kalitesiz tohumları dekara bolca serpiştirmektir. Oysaki çimlenme oranı çok düşük tohumlarla miktarı artırmak, üretim yerlerinde düzen bozukluklarına, zayıf gelişen köklere ve sonuç olarak yamuk yumru yapısına neden olur. 

Unutmamak gerekir ki; pazar değeri yüksek, içi dolgun ve mutfaklarımızda yemeklere eşsiz lezzet katacak kuru soğanlar elde etmenin sırrı çok tohum atmak değil, doğru yerden alınmış kaliteli tohumları dengeli kullanmaktır. Bu şekilde üretim yaparsanız tek tip, pazar değeri yüksek olan bereketli mahsulleri rahatlıkla elde edebilirsiniz.

Soğan Çeşitleri Nelerdir?

Doğru soğan tohumunu semek, hasat döneminde elde edeceğiniz verimi ve pazar değerini doğrudan etkiler. Piyasada renk, boyut, tat ve saklama koşulu bakımından birbirinden ayrılan pek çok çeşit bulunmaktadır. Türkiye, coğrafi konumuyla soğan çeşitliliği bakımından çok zengindir. Pazar değeri yüksek ve uzun süre depolanabilen klasik kışlık çeşitlerin yanı sıra her bölgeye özel meşhur soğan çeşitleri bulunur. Örneğin; Bursa’nın o kendine has tatlı ve sulu yapısıyla bilinen yemeklik soğanları, İzmir’in taze tüketime uygun beyaz soğanları ve Afyon ile Amasya bölgelerinde ise yoğun aromalı kırmızı soğanlar bunların başlıcalarıdır.

Soğan üretirken ticari beklentilerinize uygun ve severek tüketeceğiniz şekilde bir seçim yapmanız gerekir. Özellikle tarla ve bahçelerde kışlık ve dayanıklılığı yüksek soğanları hedefleyen üreticiler için sert kabuklu, acı ve yüksek depolama ömrüne sahip olan çeşitler çok uygun olur. Eğer ev bahçelerinde ya da saksılarda üretim planlıyorsanız en çok tercih edilen salatalara da çok yakışan tatlı beyaz soğanlar ya da rengiyle gözleri kamaştıran mor ve kırmızı çeşitlerle başlangıç yapabilirsiniz. 

Soğan Tohumu Kaç Günde Filizlenir?

Soğan tohumunun topraktan başını kaldırması, ortamın nemine ve havaların sıcaklığına göre 1 ila 2 haftayı bulur. Tohumların hızlıca filizlenmesi için toprak sıcaklığının 15–20°C civarında olmasını isteriz. Eğer havalar serin gider ve toprak sıcaklığı  10°C'nin altına düşerse tohumlar toprağa küser ve çimlenme süresi uzar. 

Hobi amaçlı üretim yapanlar ise ekim öncesinde nemli bir peçete içinde tohumları sabit sıcaklıkta tutarak 6-8 gün gibi bir sürede ön çimlenmeyi görebilir. Aynı zamanda tohumun canlılık kalitesini de test edebilirler. İlk filizler belirmeye başladığında bitkinin kök çürümesini önlemek için aşırı sulamadan mutlaka kaçınılmalı, toprak sadece nemli tutulmalıdır. 

Kuru Soğan Kaç Ayda Yetişir?

Tohumdan itibaren kuru soğan yetiştirmek sabır isteyen bir süreçtir ve iklim ile çeşide bağlı olarak ortalama 5-7 ay arasında tamamlanır. Doğrudan arpacık soğan ya da hazır fide dikildiğinde ise bu süre neredeyse yarı yarıya kısalır. Kendi deneyimlerimize göre söyleyebiliriz ki, hasat zamanını kaçırmamanın en net göstergesi, tarladaki yeşil yaprakların %50-70'e yakınının sararıp boyun kısımlarından yana doğru devrildiğini görmektir. Bu yatma evresini fark ettiğiniz an sulamayı tamamen kesmelisiniz. Yoksa hasada yakın verilen fazla su soğan yumrularını çatlatır ve depolama ömrünü sona erdirir. 

Bir de şu var ki; yaprakların tamamen kuruyup un ufak olmasını beklememek gerekir. Çünkü aşırı kurumuş yapraklar söküm sırasında dipten koparak yumruların baş kısımlarını açıkta bırakırlar. Bu durum depolama sürecinde soğanların çok çabuk çürümesine yol açar. 

Soğan Tarımında Sulama Nasıl Yapılmalıdır?

Soğan su tüketimi konusunda çok hassas bir bitki olup,  düzensiz sulama yapılması "çift boyun" ve "çatlak yumru’’ gibi pazar değerini düşüren yapısal bozukluklara yol açar. Toprağın ilk 5 cm’lik üst tabakası kurumaya başladığında haftada 1 ya da 2 kez sulama yapılması önerilir. Özellikle çimlenme döneminde sık ama azar azar su verilerek toprak nemli tutulmalıdır. Daha sonra yumruların şişmeye başladığı en kritik aşamada ise su miktarı kademeli olarak artırılmalıdır. 

Kendi üretim alanlarımızda, mantar hastalıklarını en aza indirmek ve su tasarrufu sağlamak için damlama sulama sisteminin en başarılı sonuçları verdiğini gördük. Yaprakları sürekli ıslatan yağmurlama sistemleri, topraktaki nem oranını artırarak küf ve mildiyö gibi istenmeyen sonuçlara neden olur. Soğanları sökmeye başlamadan yaklaşık 2-3 hafta önce sulamayı tamamen kesmek, dış kabuğu uygun sertliğe ulaştırır ve soğanların depolama ömrünü uzatır.  

Soğan Hasadı Nasıl Yapılır?

Soğanları sökme zamanı geldiğinde aceleci davranmamak mahsulün dayanıklılığı açısından çok önemlidir. Yapraklar kuruyup devrildikten sonra yumruların toprakta 10-12 gün gibi bir süre daha bekletilmesi, koruyucu dış kabuğunu kalınlaştırır ve raf ömrünü de uzatır. Toplama işlemini toprağın hafiften nemli olduğu sabahın serin saatlerinde yapmaya özen gösterilmelidir. Çatal bel benzeri aletler kullanarak yumruları zedelemeden nazikçe sökülmeli; hasat sırasında zarar gören tek bir soğan bile depoda hızla çürür ve toplanan bütün mahsulleri tehlikeye atar diyebiliriz.

Kendi tecrübelerimize göre, sökülen ürünlerin hemen depolara alınmaması başarının önemli anahtarıdır. Soğanları yapraklarıyla beraber gölge ve rüzgar alan bir yerde iki hafta boyunca bekleterek, yani dinlendirerek kuruma süreci tamamlanır. Bu aşamadan sonra kuruyan saplar yumrunun 3 cm üstünden kesilerek temizlenir. Uzun ömürlü depolama için 0–4°C sıcaklığında olan nemsiz ve karanlık yerler en uygun alanlardır. Ev ortamı için ise serin kilerler ya da hava alan file torbalarda rahatlıkla muhafaza edilebilir. 

Soğan Tohumu Fiyatları

Soğan tohumu fiyatlarının belirlenmesinde; çeşidin genetik yapısı, üretim aşamaları ve paket boyutu gibi kriterler rol oynamaktadır. Yüksek dayanıklılık ve verimliliğe sahip olan hibrit tohumlar, maliyetler sebebiyle biraz daha yüksek fiyatlıdır. Geleneksel yöntemler kullanılarak çoğaltılan açık tozlaşmalı yerli tohum çeşitleri ise bütçe dostu alternatifler olarak öne çıkar. 

Ev bahçeleri için düşük gramajlı paketler ekonomik çözüm sunarken, ticari üretim için ise dekar başına hesaplanarak alınan toplu paketler çok daha uygundur. Üretim alanınızın büyüklüğüne ve toprak yapısına en uygun olan tohum çeşidini bulmak için zengin bir çeşitliliğe sahip olan İntfa Tarım ürünlerini güvenle inceleyebilirsiniz.